اگر مطالعات فرهنگی در وضعیتی بحرانی باشد، راه حل آن را نمی توان در پاره ای از دعاوی نظری و روش شناختی مربوط به این حوزه (مثلا، در مورد خاص بودن موضوع آن، یعنی فرهنگ) یافت، بلکه باید آن را در دو ویژگی «دوسویه» آن یافت: از یک سو، تعهد سیاسی و از سوی دیگر، میان رشته ای بودن. این مقاله با بحث درباره دو حمله ای که به میان رشته ای بودن شده است (اس. فیش و آر. کراوس) درصدد است تا بین یک برنامه جدید مطالعات فرهنگی (زبان، فناوری، تاریخ، قانون) و تامل مداوم درباره مفهوم دقیق کل این فعالیت سازگاری ایجاد کند (و این همان جایی است که مطالعات فرهنگی و فلسفه با هم تلاقی می کنند).

تحولات ساختاری و ارزشی برآمده از چرخش فرهنگی در جوامع معاصر، به موازات رشد، توجه به مقوله حافظه را به دنبال داشته است. حافظه فرهنگی به ابزار مهمی در تولید گفتمان ها و بازنمایی ها و نیز شکل دهی هویت فرهنگی گروه های اجتماعی و ارتباط با بسیاری از نهادها و ساختارهای اجتماعی تبدیل شده است. پیوند حافظه با فرهنگ عامه پسند و نقش صنایع فرهنگی در تولید، بازآفرینی یا تغییر حافظه های فرهنگی اهمیت استراتژیک آن را در سیاست فرهنگ توضیح می دهد. مقاله حاضر در پی تشریح زمینه ها، کارکردها و آثار رواج مطالعات حافظه به عنوان یک سنت آکادمیک بین رشته ای و معرفی رویکردها و نیز روش های عمده آن به ویژه در سنت مطالعات فرهنگی است. مطالعات حافظه، علاوه بر افزودن دستورکارهایی پراهمیت در مطالعه زندگی روزمره و فرهنگ عامه پسند، سهم زیادی نیز در پیوند علوم انسانی و اجتماعی و درک بهتر از پیچیدگی های فرآیندهای اجتماعی و فرهنگی دارد.

قبل از این که به کتب مرتبط با مطالعات فرهنگی بپردازیم بهتر است به رویکردهای مختلفی که به آن شده است نگاهی اجمالی بکنیم. مطالعات فرهنگی از جمله رشته های بی رشته ای است که مبانی نظری و روشی خود را از دیگر علوم اجتماعی چون انسان شناسی، جامعه شناسی و باستان شناسی می گیرد. یکی از رشته هایی که نقش مهمی در اهمیت دادن خاص به مطالعات فرهنگی داشته، انسان شناسی است. از سوی دیگر نمی توان نقش سنت های ادبی را که با کارهای ماتیو آرنولد و تی. اس. الیوت وارد حوزه مطالعات فرهنگی شده نادیده انگاشت. با شکل گیری ایده های پست مدرن در دهه 1960 برخی از متفکران دانشگاهی به علمی بودن برخی رشته های دانشگاهی مانند فلسفه و انسان شناسی نقد وارد کردند. آنها اعتقاد داشتند که شالوده این علوم از دانشی به وجود آمده است که لزوما هر فرهنگی به طور متفاوتی بدان شکل می دهد؛ بدین ترتیب از نظر آنها انسان شناسان و فیلسوفان نمی توانند در پژوهش خود عینی برخورد کنند چرا که تحت تاثیر فرهنگ قرار دارند.

می توان چنین استدلال کرد که در پرتو «چرخش فرهنگی» در جامعه شناسی، جستجو برای منابع جدید نظریه انتقادی می تواند به طرز مفیدی با ملاحظه سهم عرصه بین رشته ای مطالعات فرهنگی آغاز شود. این امر به ویژه در موضوع سازش دادن نظریه انتقادی رادیکال با نیازهای سیاست و اجرای فرهنگ می تواند با درس های آموخته شده از مکتب فرانکفورت و سپس مطالعات فرهنگی بریتانیایی مرتبط باشد. در این مقاله برای ترسیم این موضوع غامض، سهم این دو سنت در نظریه فرهنگی و مباحث مرتبط با حاکمیت فرهنگی بررسی شده است.

این مقاله مساله رشته ای بودن در مطالعات فرهنگی را از دیدگاه دانشجویان آینده در این حوزه بررسی می کند. این نوشتار نشان می دهد که مطالعات فرهنگی به عنوان یک عمل آموزشی، رشته ای پنهان با اندکی نمود عمومی در بیرون از چند دانشگاه است. در این دانشگاه ها، مطالعات فرهنگی به عنوان یک حوزه موضوعی معین تدریس می شود. نتیجه این فقدان رویت پذیری این است که مطالعات فرهنگی در معرض خطر تبدیل شدن به یک رشته برای افراد درون سیستم است، برای کسانی که از قبل «در جریان امر» هستند و آنهایی که اتفاقی به آن بر می خورند. من معتقدم که به لحاظ سیاسی برای پرداختن به گروه های محروم از امتیازات اجتماعی، مطالعات فرهنگی باید بیشتر تلاش کند تا برای این گروه ها قابل رؤیت شود. بنابراین، تناقص اینجاست که مطالعات فرهنگی برای این که به عنوان یک عمل آموزشی به لحاظ سیاسی وارد ماجرا شود، باید بیشتر ظواهر رشته ای بودن نهادی را بپذیرد.

مقاله حاضر ضمن بحث پیرامون شرایط شکل گیری مطالعات فرهنگی در ایران به خصیصه های مطالعات فرهنگی ایرانی اشاره می کند. افزون بر این، سعی شده تا دلالت ها و کاربردهای مطالعات فرهنگی برای علوم اجتماعی ایرانی تشریح شود. مبانی فکری و معرفتی، سرچشمه های آکادمیک، نهادی شدن و مناقشات و گفتمان های مطالعات فرهنگی در ایران، محورهای عمده بحث در این مقاله اند. آسیب های مطالعات فرهنگی ایرانی، آخرین محور بحث این مقاله است: نویسندگان تشریح می کنند که چگونه مطالعات فرهنگی در ایران می تواند علوم اجتماعی را به مطالعات بومی نگر نزدیک سازد و در عین حال در دام انتزاعیات نظری صرف و همچنین آمارگرائی اجتماعی گرفتار نیابد. به علاوه، در این مقاله نشان داده می شود که توجه به مطالعات فرهنگی در ایران، رشته های علوم اجتماعی را به یکدیگر نزدیکتر خواهد ساخت و تحقیقات اجتماعی میان رشته ای را تقویت می کند. فرهنگ در ایجا حکم ریسمان وحدت بخش میان رشته های علوم اجتماعی ایفا خواهد کرد.

فرهنگ، بستری است که تمام رفتارهای پایدار اجتماعی در درون آن صورت می گیرد. منظور از بستر، محیط غیرمادی ساخته شده انسانی است که شامل ارزش ها، باورها، آداب و رسوم و غیره است و مهمترین ویژگی آن پایداری و چسبندگی است و به رفتارهای پایدار انسان شکل می دهد. در حقیقت رفتارهای پایدار انسان نتیجه فرهنگ خاصی است که دارد و تفاوت این رفتارها نتیجه تفاوت فرهنگ ها است. بر این اساس مکاتب و نظریات گوناگونی به فرهنگ و زمینه های آن ها پرداخته اند. در این مقاله ما در صدد برآمده ایم تا دو مکتب مطالعات فرهنگی و جامعه شناسی فرهنگی را که ضمن تاثیرگذاری بر جریان های موجود در جامعه نقش مهمی را در این راه ایفا کرده اند، بررسی کنیم. بر این اساس در ابتدا مکتب مطالعات فرهنگی معرفی شده است و در مرحله بعد به معرفی جامعه شناسی فرهنگی پرداخته ایم و در پایان مقایسه ای بین دو مکتب مذکور از حییث تفاوت های دو مکتب ذکر شده است.دو مکتب فوق با وجود مشترکاتی مانند خاستگاه مارکسیستی و خاستگاه اروپایی دارای تفاوت هایی نیز با هم هستند این تفاوت ها عبارتند از نوع نگاه آن ها به فرهنگ، موضوع مورد مطالعه آن ها، تفاوت در مکان های جغرافیایی متفاوت و نوع رویکرد اتخاذ شده از طرف دو مکتب برای بررسی پدیده های اجتماعی. بر این اساس این مکاتب اگرچه شباهت هایی با هم دارند اما از نظر هستی شناسی یعنی نوع نگاه آنها به فرهنگ، معرفت شناسی و روش شناسی دارای تفاوت های اساسی با هم دیگر هستند.

مطالعات فرهنگی رویکردی نظری نوین در علوم انسانی در خلا متولد نشده است. این رویکرد همانند هر رویکرد نظری در واقع با بحرانی کردن رویکردهای پیشین خود تلقی های نوینی را صورت بندی نمود. فرهنگ گرایی بریتانیایی نخستین گام های شکل گیری مطالعات فرهنگی بود. فرهنگ گرایی با بحرانی کردن رویکرد نخبه گرا حیات جدید خود را صورت بندی کرد. پس از تقابل فره نگ گرایی و نخبه گرایی این استوارت هال بود که تواسنت با باز تعریف کردن مسایل محوری مطالعات فرهنگی حیاتی منسجم به این رویکرد ببخشد. از آنجا که دغدغه اصلی فرهنگ گرایی نقد از نخبه گرایی بود لذا در صورت بندی ایجابی دارای فقدان است و این فقدان رویکردی نوین، به مثابه سنتز را ایجاب می کند-که همان تلقی ها و صورت بندی های استوارت هال از مطالعات فرهنگی ست. استوارت هال با ایجاد دم و دستگاه نظری منسجم همچون چرخه ی فرهنگ شیوه ی جامعی را برای مطالعه ی لایه های مختلف فرهنگ و رابطه ی فرهنگ و قدرت ارایه داد. همچنین وی با تلفیق رویکردهای فرانسوی در پرداخت به فرهنگ و رویکرد بیرمنگامی گامی بس بلند برای توسعه و گسترش مطالعات فرهنگی بر داشت. به همین دلایل این مقاله در راستای شرح به دست آمدن این جایگاه رفیع توسط استوارت هال مسیر خود را می یابد. این مقاله برای ارایه ی درکی تاریخ مند از سیر پیدایش مطالعات فرهنگی از قرایت مارکس از دیالکتیک هگلی یعنی سه گانه ی تز آنتی تز و سنتز استفاده می کند. این مقاله رویکرد نخبه گرا را تز، رویکرد فرهنگ گرا را آنتی تز و رویکرد مطالعات فرهنگی مد نظر استوارت هال را سنتز قرار می دهد و تقابل های آن ها را بررسی می نمایاند